Układ moczowy i wydalanie. Notatka dla ucznia część 1.

W tym wpisie opracowany został pierwszy punkt podstawy programowej.

PODSTAWA PROGRAMOWA:
III.7.1) Uczeń: przedstawia istotę procesu wydalania i podaje przykłady substancji, które są wydalane z organizmu człowieka (mocznik, dwutlenek węgla) oraz wymienia narządy biorące udział w ich wydalaniu;

Najważniejsze zagadnienia:
– co to jest wydalanie?
– jakie substancje wydalane są z organizmu człowieka?
– jakie narządy umożliwiają wydalanie tych substancji?

Istota procesu wydalania:
Wydalanie to proces pozwalający na pozbycie się z organizmu produktów szkodliwych lub zbędnych, powstałych w procesie przemiany materii. Dzięki niemu w organizmie utrzymywana jest homeostaza.

Przemiana materii to reakcje zachodzące w komórkach naszego organizmu, dzięki nim przykładowo mamy energię z pożywienia.

Zastanów się:

• Czy wszystko co powstaje w naszych komórkach (w wyniku przemian) jest nam potrzebne? Nie.
• Czy wszystko co powstaje w naszych komórkach jest pożyteczne? Nie.
• Czy są w takim razie substancje odpadowe, które mogą nam zaszkodzić, jeśli się ich nie pozbędziemy? Tak.

Jakie substancje powstające w organizmie człowieka mogą zaszkodzić?

Dwutlenek węgla. Powstaje on w wyniku oddychania tlenowego, który zachodzi we wszystkich komórkach naszego ciała. Upraszczając proces ten jest następujący:

Mocznik. Powstaje on w wyniku rozkładania w organizmie białek i kwasów nukleinowych.

Gdy białka i kwasy nukleinowe są rozkładane w naszym organizmie, usuwany jest z nich azot w formie amoniaku (NH₃). Amoniak jest bardzo toksyczny, dlatego musi być transportowany i wydalany w formie bardzo rozcieńczonego roztworu. Człowiek nie ma dostępu do tak dużej ilości wody (bo żyje na lądzie), aby móc bezpiecznie usunąć amoniak. Dlatego też w naszej wątrobie zachodzi cykl metaboliczny, w wyniku którego amoniak łączony jest z dwutlenkiem węgla i powstaje mocznik. To bezpieczniejsza forma transportu amoniaku w krwi po organizmie zanim zostanie usunięty.

Woda. Woda dostarczana jest głównie z pożywieniem. W niedużych ilościach powstaje ona także w wyniku procesów zachodzących w organizmie (głównie spalanie tłuszczu). Jej nadmiar powinien być usunięty z organizmu, gdyż może zaburzyć stężenie elektrolitów.

Narządy biorące udział w wydalaniu.

Płuca pozwalają na wydalanie dwutlenku węgla

Kiedy krew przepływa przez płuca, dwutlenek węgla przenika (dyfunduje) z krwi do pęcherzyków płucnych. Kolejno robiąc wydech pozbywamy się dwutlenku węgla z organizmu. Wydychając parę wodną pozbywamy się z organizmu także wody.

Nerki oczyszczają krew w mocznika umożliwiając jego wydalanie wraz z moczem. Do usunięcia mocznika niezbędna jest woda, w której ulega on rozpuszczeniu – dzięki temu możliwy jest jego transport do dróg moczowych. Nadmiar wody w organizmie jest także usuwany przez nerki.

Skóra poprzez wydzielanie potu przez gruczoły potowe pozwala organizmowi pozbyć się wody, mocznika i soli mineralnych.

PODSUMOWANIE:

Co to jest wydalanie? Proces pozwalający na pozbywanie się z organizmu zbędnych lub szkodliwych produktów przemiany materii.

Jakie substancje wydalane są z organizmu człowieka? To miedzy innymi dwutlenek węgla, mocznik i woda.

Jakie narządy umożliwiają wydalanie tych substancji? Płuca, nerki i skóra.